ผู้ป่วยมะเร็งกินอาหารคลีน จำเป็นหรือไม่?

เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคมะเร็ง ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยเริ่มปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการรับประทานอาหาร และหนึ่งในคำแนะนำที่ได้ยินบ่อยคือ ควรกินอาหารคลีน หลายคนจึงพยายามหลีกเลี่ยงอาหารทุกชนิดที่มองว่าไม่สะอาด งดเครื่องปรุง งดไขมัน หรือรับประทานเฉพาะผักและอกไก่ เพราะเชื่อว่าจะช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและต่อสู้กับโรคมะเร็งได้ดีขึ้น

แต่คำถามคือ ผู้ป่วยมะเร็งกินอาหารคลีนจำเป็นจริงหรือไม่? ในความเป็นจริง คำว่า อาหารคลีน เป็นคำที่นิยมใช้กันทั่วไป แต่ไม่ได้มีนิยามทางการแพทย์ที่ชัดเจน บางคนหมายถึงอาหารที่ปรุงสด ใช้วัตถุดิบธรรมชาติ ลดน้ำตาล ลดโซเดียม และหลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป ขณะที่บางคนตีความว่าเป็นอาหารไขมันต่ำหรืออาหารสำหรับลดน้ำหนัก

สำหรับผู้ป่วยมะเร็ง สิ่งที่สำคัญที่สุดอาจไม่ใช่การรับประทานอาหารคลีนอย่างเคร่งครัด แต่คือ การได้รับพลังงาน โปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุอย่างเพียงพอ เพื่อช่วยให้ร่างกายฟื้นตัว รองรับการรักษา และลดความเสี่ยงของภาวะทุพโภชนาการ

อาหารคลีน คืออะไร?

โดยทั่วไป อาหารคลีนหมายถึงอาหารที่ผ่านการแปรรูปน้อย ใช้วัตถุดิบสดใหม่ ปรุงด้วยวิธีที่ใช้น้ำมัน น้ำตาล และโซเดียมในปริมาณไม่มาก เช่น ต้ม นึ่ง อบ หรือย่าง

ตัวอย่างอาหารที่หลายคนเรียกว่าอาหารคลีน ได้แก่

• ข้าวกล้องหรือธัญพืชไม่ขัดสี
• อกไก่ ปลา หรือไข่
• ผักสดและผักต้ม
• ผลไม้สด
• ถั่วและเมล็ดพืช
• นมหรือโยเกิร์ตที่มีน้ำตาลต่ำ

รูปแบบการรับประทานเช่นนี้สามารถเป็นส่วนหนึ่งของอาหารเพื่อสุขภาพได้ แต่ไม่ได้หมายความว่า ผู้ป่วยมะเร็งทุกคนจำเป็นต้องรับประทานอาหารลักษณะนี้เท่านั้น

ผู้ป่วยมะเร็งจำเป็นต้องกินอาหารคลีนทุกมื้อหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่จำเป็น ปัจจุบัน ยังไม่มีแนวทางทางการแพทย์ที่ระบุว่าผู้ป่วยมะเร็งทุกคนต้องรับประทานอาหารคลีน จึงจะช่วยให้ผลการรักษาดีขึ้น

ในทางตรงกันข้าม แนวทางของ ESPEN ให้ความสำคัญกับการประเมินภาวะโภชนาการของผู้ป่วยแต่ละราย เพราะผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยมีภาวะเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือสูญเสียมวลกล้ามเนื้อจากตัวโรคและผลข้างเคียงของการรักษา

หากผู้ป่วยรับประทานอาหารคลีนอย่างเคร่งครัดจนได้รับพลังงานหรือโปรตีนไม่เพียงพอ อาจส่งผลเสียมากกว่าผลดี เช่น

• น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว
• สูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
• อ่อนเพลีย
• ฟื้นตัวช้าหลังการรักษา
• เพิ่มความเสี่ยงของภาวะทุพโภชนาการ

ดังนั้น การเลือกรับประทานอาหารควรคำนึงถึงความต้องการของร่างกายในช่วงการรักษา มากกว่าการยึดติดกับคำว่าคลีน

อาหารคลีนแบบไหนที่เหมาะกับผู้ป่วยมะเร็ง?

หากผู้ป่วยต้องการเลือกรับประทานอาหารคลีน สิ่งสำคัญคือควรเป็นอาหารที่ ให้สารอาหารครบถ้วน ไม่ใช่เพียงแค่มีไขมันต่ำหรือแคลอรีต่ำ

ตัวอย่างอาหารที่เหมาะ ได้แก่

• ข้าวกล้องหรือข้าวสวย รับประทานร่วมกับแหล่งโปรตีน
• ปลา ไก่ ไข่ หรือเต้าหู้ที่ปรุงสุก
• ผักหลากหลายชนิดที่ปรุงสุกอย่างเหมาะสม
• ผลไม้สดในปริมาณที่พอเหมาะ
• นม หรือนมโปรตีนสูงตามคำแนะนำของแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร

หัวใจสำคัญคือการรับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ และได้รับพลังงานเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย ไม่ใช่การรับประทานเฉพาะอาหารที่ถูกเรียกว่าคลีน