เบื่ออาหารระหว่างให้คีโม รับมืออย่างไรดี?

เบื่ออาหารระหว่างให้คีโม เป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคมะเร็ง หลายคนรู้สึกว่ารับประทานอาหารได้น้อยลง อิ่มเร็ว หรือไม่อยากรับประทานอาหารเลย แม้จะรู้ว่าร่างกายจำเป็นต้องได้รับสารอาหารเพื่อฟื้นฟูตัวเองระหว่างการรักษา

อาการดังกล่าวอาจเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงเริ่มให้ยาเคมีบำบัด หรือเกิดเป็นพัก ๆ ตลอดระยะเวลาการรักษา โดยความรุนแรงจะแตกต่างกันในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับชนิดของยาเคมีบำบัด ชนิดของโรคมะเร็ง และสภาพร่างกายของผู้ป่วย

แม้อาการเบื่ออาหารจะดูเป็นเรื่องเล็ก แต่หากปล่อยไว้เป็นเวลานาน อาจทำให้ร่างกายได้รับพลังงานและโปรตีนไม่เพียงพอ ส่งผลให้น้ำหนักลด สูญเสียมวลกล้ามเนื้อ อ่อนเพลียง่าย และอาจกระทบต่อการฟื้นตัว รวมถึงความต่อเนื่องของการรักษา

ด้วยเหตุนี้ การดูแลโภชนาการจึงเป็นส่วนสำคัญที่ควรให้ความใส่ใจไม่แพ้การรักษาโรคมะเร็งเอง

ทำไมการให้คีโมจึงทำให้เบื่ออาหาร?

ยาเคมีบำบัดมีหน้าที่ทำลายเซลล์มะเร็ง แต่ในขณะเดียวกันก็อาจส่งผลต่อเซลล์ปกติบางส่วน โดยเฉพาะเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว เช่น เซลล์เยื่อบุทางเดินอาหาร ทำให้เกิดผลข้างเคียงที่เกี่ยวข้องกับการรับประทานอาหาร

อาการที่พบได้ ได้แก่

• คลื่นไส้และอาเจียน
• การรับรสเปลี่ยนไป เช่น รู้สึกว่าอาหารมีรสขมหรือมีรสโลหะ
• ปากแห้ง น้ำลายน้อย
• แผลในช่องปาก
• กลืนลำบาก
• ท้องผูกหรือท้องเสีย
• อ่อนเพลีย ทำให้ไม่อยากรับประทานอาหาร

ในผู้ป่วยบางราย ปัจจัยด้านอารมณ์ เช่น ความเครียด ความวิตกกังวล หรือภาวะซึมเศร้า ก็อาจมีส่วนทำให้รับประทานอาหารได้น้อยลงเช่นกัน

ทำไมผู้ป่วยมะเร็งจึงไม่ควรปล่อยให้เบื่ออาหารนาน?

หลายคนคิดว่า กินได้น้อยไม่กี่วันคงไม่เป็นไร แต่ในผู้ป่วยโรคมะเร็ง การได้รับสารอาหารไม่เพียงพอแม้เพียงช่วงเวลาสั้น ๆ ก็อาจส่งผลต่อร่างกายได้มากกว่าคนทั่วไป

แนวทางของ ESPEN แนะนำให้ผู้ป่วยมะเร็งได้รับพลังงานและโปรตีนอย่างเพียงพอ เพื่อช่วยรักษามวลกล้ามเนื้อ ลดความเสี่ยงของภาวะทุพโภชนาการ และสนับสนุนการฟื้นตัวระหว่างการรักษา

หากร่างกายได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ อาจเกิดผลกระทบ เช่น

• น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
• สูญเสียมวลกล้ามเนื้อ
• ภูมิคุ้มกันลดลง
• เหนื่อยง่าย อ่อนแรง
• แผลหายช้าลง
• ฟื้นตัวหลังให้ยาเคมีบำบัดได้ช้ากว่าปกติ
• คุณภาพชีวิตลดลง

เบื่ออาหารระหว่างให้คีโม ทำอย่างไรให้ได้รับสารอาหารเพียงพอ?

1. รับประทานอาหารมื้อเล็ก แต่บ่อยขึ้น

หากรับประทานอาหารมื้อใหญ่ไม่ไหว ลองแบ่งเป็นวันละ 5–6 มื้อ โดยรับประทานครั้งละปริมาณน้อย วิธีนี้ช่วยลดความรู้สึกอิ่มเร็ว และทำให้ได้รับพลังงานรวมมากขึ้นตลอดทั้งวัน

2. เน้นอาหารที่มีโปรตีนคุณภาพดี

โปรตีนมีบทบาทสำคัญในการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและรักษามวลกล้ามเนื้อ ตัวอย่างอาหารที่ควรรับประทาน ได้แก่

• ไข่
• ปลา
• เนื้อไก่ไม่ติดหนัง
• เต้าหู้
• นมและผลิตภัณฑ์จากนม
• โยเกิร์ต
• ถั่วเมล็ดแห้งที่ปรุงสุก

หากรับประทานอาหารได้น้อย ควรเลือกอาหารที่ให้โปรตีนในปริมาณสูงต่อหนึ่งคำ เพื่อให้ได้รับสารอาหารอย่างคุ้มค่ามากที่สุด

3. เพิ่มพลังงานในปริมาณอาหารที่เท่าเดิม

เมื่อรับประทานอาหารได้น้อย การเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการของอาหารแต่ละมื้อเป็นอีกวิธีที่ช่วยได้ เช่น

• เติมไข่ลงในโจ๊กหรือข้าวต้ม
• เพิ่มนมในเครื่องดื่มหรือซีเรียล
• รับประทานโยเกิร์ตร่วมกับผลไม้
• เลือกอาหารที่มีทั้งโปรตีนและคาร์โบไฮเดรตในมื้อเดียว

การปรับเมนูเพียงเล็กน้อย อาจช่วยให้ร่างกายได้รับพลังงานและโปรตีนเพิ่มขึ้นโดยไม่ต้องรับประทานอาหารในปริมาณมาก

4. ดื่มน้ำให้เพียงพอ แต่ไม่ควรดื่มมากก่อนมื้ออาหาร

ผู้ป่วยควรดื่มน้ำสะอาดอย่างเพียงพอตลอดวัน เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ โดยเฉพาะผู้ที่มีอาการอาเจียนหรือท้องเสีย

อย่างไรก็ตาม หากดื่มน้ำปริมาณมากก่อนรับประทานอาหาร อาจทำให้รู้สึกอิ่มเร็วและรับประทานอาหารได้น้อยลง จึงควรจิบน้ำระหว่างวัน และเลือกดื่มหลังมื้ออาหารหากไม่มีข้อจำกัดจากแพทย์