ยาต้านอะโรมาเตส ใช้ผิดเสี่ยงมะเร็งเต้านมกำเริบ

มะเร็งเต้านมชนิดที่มีตัวรับฮอร์โมนเป็นบวก (Hormone receptor–positive breast cancer) เป็นชนิดที่พบได้มากที่สุด และยาต้านฮอร์โมน เป็นหัวใจสำคัญของการรักษา  หนึ่งในยาที่ใช้บ่อย คือ ยาต้านอะโรมาเตส (Aromatase inhibitors) ได้แก่

• Anastrozole
• Letrozole
• Exemestane

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญมากและเป็นจุดที่เกิดความเข้าใจผิดได้บ่อย คือ ผู้ป่วยต้องอยู่ในภาวะวัยหมดประจำเดือนจริงเท่านั้น  ยากลุ่มนี้จึงจะออกฤทธิ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ยาต้านอะโรมาเตสทำงานอย่างไร?

ในสตรีวัยหมดประจำเดือน รังไข่หยุดผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนอย่างถาวร ร่างกายจะสร้างเอสโตรเจนจากไขมัน ผ่านเอนไซม์ที่ชื่อว่า Aromatase

ยาต้านอะโรมาเตส จะทำหน้าที่

• ยับยั้งเอนไซม์ Aromatase
• ลดระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนในร่างกายอย่างมีประสิทธิภาพ
• ทำให้เซลล์มะเร็งเต้านมที่อาศัยฮอร์โมนขาดแหล่งอาหาร

กลุ่มผู้ป่วยที่ไม่มีประจำเดือน แต่ยังไม่ใช่วัยหมดประจำเดือน

ผู้ป่วยต่อไปนี้ ไม่ควรถูกสรุปว่าเป็นวัยหมดประจำเดือนโดยอัตโนมัติ

1. ไม่มีประจำเดือนหลังเคมีบำบัด (Chemotherapy-induced amenorrhea)

• รังไข่อาจหยุดทำงานชั่วคราว
• ยังสามารถกลับมาผลิตฮอร์โมนได้

2. อายุน้อยกว่า 60 ปี ไม่มีประจำเดือนเกิน 1 ปี

• แต่รังไข่อาจยังทำงานอยู่ในระดับต่ำ
• ยังมีการสร้างเอสโตรเจนได้

3. ผ่าตัดมดลูกออก แต่ยังมีรังไข่

• ไม่มีประจำเดือน แต่ฮอร์โมนยังผลิตได้

4. ฉีดยาคุมกำเนิดระยะยาว

• ไม่มีประจำเดือนจากผลของยา
• ไม่ใช่ภาวะหมดประจำเดือนถาวร

ทั้ง 4 กรณีนี้ ไม่ถือว่าเป็นวัยหมดประจำเดือนโดยอัตโนมัติ

ทำไมการแยกภาวะวัยหมดประจำเดือนจึงสำคัญมาก?  

เพราะถ้าใช้ยาต้านอะโรมาเตสในผู้ป่วยที่ยังไม่หมดประจำเดือนจริง จะเกิดผลเสียสำคัญ ได้แก่

1. ยาไม่ได้ผลในการรักษามะเร็ง

• รังไข่ยังผลิตเอสโตรเจนได้
• มะเร็งยังได้รับฮอร์โมนหล่อเลี้ยง
• อาจนำไปสู่การกลับเป็นซ้ำเร็ว หรือกลายเป็นมะเร็งระยะที่สี่

2. กระตุ้นให้รังไข่ทำงานมากขึ้น

• เกิดการตกไข่
• มีประจำเดือนกลับมา
• บางรายตั้งครรภ์โดยไม่ตั้งใจ

3. เกิดผลข้างเคียงโดยไม่เกิดประโยชน์

• ปวดข้อ ข้อติด
• ปวดกล้ามเนื้อ
• มวลกระดูกลดลง
• คุณภาพชีวิตแย่ลงโดยไม่ช่วยควบคุมโรค