มะเร็งลำไส้กระจายตับ อุดหลอดเลือดได้ไหม?

เมื่อมะเร็งลำไส้แพร่กระจายไปยังตับ ผู้ป่วยอาจเข้าใจว่ามีเพียงการให้ยาเคมีบำบัดหรือการผ่าตัดเท่านั้น แต่ปัจจุบันยังมีการรักษาเฉพาะจุด เช่น การจี้ทำลายก้อนและการอุดหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนมะเร็ง

คำตอบ คือ มะเร็งลำไส้กระจายตับสามารถรักษาด้วยการอุดหลอดเลือดได้ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะเมื่อก้อนที่ตับไม่เหมาะกับการผ่าตัด ก้อนกลับมาเป็นซ้ำหลังผ่าตัด หรือผู้ป่วยไม่สามารถเข้ารับการผ่าตัดได้ อย่างไรก็ตาม วิธีนี้ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยทุกคน และมักเป็นส่วนหนึ่งของแผนการรักษาร่วมกับวิธีอื่น

มะเร็งลำไส้กระจายตับคืออะไร?

มะเร็งลำไส้กระจายตับ หมายถึง เซลล์มะเร็งจากลำไส้ใหญ่หรือลำไส้ตรงเดินทางไปเจริญเติบโตที่ตับ ไม่ใช่มะเร็งตับที่เกิดขึ้นจากเซลล์ของตับโดยตรง

เมื่อมะเร็งลำไส้แพร่กระจายไปยังตับ จะจัดอยู่ในระยะแพร่กระจายหรือระยะที่ 4 แต่แนวทางรักษาของผู้ป่วยแต่ละรายอาจแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับจำนวน ขนาด และตำแหน่งของก้อน รวมถึงมีมะเร็งกระจายไปยังอวัยวะอื่นหรือไม่

หากมีก้อนในตับเพียงไม่กี่ตำแหน่งและสามารถนำออกได้ทั้งหมด การผ่าตัดอาจเป็นทางเลือกสำคัญ แต่ถ้ายังไม่สามารถผ่าตัดได้ แพทย์อาจพิจารณาคีโม ยามุ่งเป้า ภูมิคุ้มกันบำบัด การจี้ก้อน หรือการอุดหลอดเลือดตามความเหมาะสม

การอุดหลอดเลือดก้อนมะเร็งคืออะไร?

การอุดหลอดเลือด หรือ Embolization เป็นการรักษาเฉพาะจุดโดยแพทย์ใส่สายสวนขนาดเล็กผ่านหลอดเลือด แล้วนำไปยังหลอดเลือดแดงในตับที่ส่งเลือดไปเลี้ยงก้อนมะเร็ง จากนั้นจึงปล่อยสารหรืออนุภาคขนาดเล็กเพื่อปิดกั้นหรือลดการไหลเวียนของเลือดเข้าสู่ก้อน

ตับมีแหล่งเลือดสำคัญ 2 ทาง ได้แก่ หลอดเลือดดำพอร์ทัลและหลอดเลือดแดงตับ เนื้อเยื่อตับปกติส่วนใหญ่รับเลือดจากหลอดเลือดดำพอร์ทัล ส่วนก้อนมะเร็งในตับมักได้รับเลือดจากหลอดเลือดแดงตับมากกว่า การอุดเฉพาะแขนงที่เลี้ยงก้อนจึงช่วยลดออกซิเจนและสารอาหารที่มะเร็งต้องใช้ในการเติบโต ขณะที่พยายามสงวนเนื้อตับปกติไว้ให้มากที่สุด

การอุดหลอดเลือดมีกี่วิธี?

American Cancer Society แบ่งการอุดหลอดเลือดสำหรับมะเร็งลำไส้ที่กระจายไปตับเป็น 3 วิธีหลัก

1. การอุดหลอดเลือดแดง หรือ TAE

แพทย์สอดสายสวนผ่านหลอดเลือดบริเวณขาหนีบหรือข้อมือไปยังหลอดเลือดแดงตับ แล้วปล่อยอนุภาคขนาดเล็กเข้าไปอุดแขนงหลอดเลือดที่เลี้ยงก้อน ช่วยลดออกซิเจนและสารอาหารที่ไปยังเซลล์มะเร็ง

2. การให้คีโมร่วมกับอุดหลอดเลือด หรือ TACE

เป็นการให้ยาเคมีบำบัดผ่านสายสวนเข้าสู่หลอดเลือดที่เลี้ยงก้อนโดยตรง แล้วจึงอุดหลอดเลือดเพื่อช่วยให้ยาอยู่ใกล้ก้อนมะเร็งมากขึ้น

วิธีนี้แตกต่างจากการให้คีโมทางหลอดเลือดดำทั่วร่างกาย เพราะเป็นการนำยาไปยังบริเวณก้อนในตับโดยตรง แต่ผู้ป่วยบางรายยังอาจต้องได้รับคีโมหรือยารักษาแบบทั่วร่างกายร่วมด้วย

3. การอุดหลอดเลือดร่วมกับรังสี หรือ Radioembolization

แพทย์ปล่อยเม็ดอนุภาคขนาดเล็กที่มีสารกัมมันตรังสี เช่น Yttrium-90 หรือ Y-90 เข้าไปในหลอดเลือดแดงตับ เม็ดอนุภาคจะไปค้างใกล้ก้อนและปล่อยรังสีในระยะสั้น เพื่อทำลายเซลล์มะเร็งโดยจำกัดผลกระทบต่อเนื้อเยื่อบริเวณรอบข้าง

ผู้ป่วยแบบใดอาจเหมาะกับการอุดหลอดเลือด?

แพทย์อาจพิจารณาการอุดหลอดเลือดในผู้ป่วยที่มีลักษณะดังต่อไปนี้

• มะเร็งลำไส้กระจายไปที่ตับและไม่สามารถผ่าตัดออกได้ทั้งหมด
• ก้อนกลับมาเป็นซ้ำหลังการผ่าตัด
• สุขภาพไม่เหมาะกับการผ่าตัดใหญ่
• ก้อนมีขนาดใหญ่หรือมีตำแหน่งที่ไม่เหมาะกับการจี้ทำลาย
• ต้องการควบคุมก้อนในตับหรือบรรเทาอาการจากก้อน
• เนื้อตับส่วนที่เหลือยังทำงานได้เพียงพอ
• ไม่มีภาวะที่ทำให้ความเสี่ยงจากหัตถการสูงเกินไป

การอุดหลอดเลือดอาจใช้เดี่ยว ๆ หรือใช้ร่วมกับการจี้ก้อน คีโม ยามุ่งเป้า ภูมิคุ้มกันบำบัด และการผ่าตัดตามแผนการรักษาเฉพาะบุคคล

อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีตับเสียหายมากจากโรคตับอักเสบ ตับแข็ง หรือมีการทำงานของตับไม่เพียงพอ อาจไม่เหมาะกับวิธีนี้ เพราะการอุดหลอดเลือดอาจลดเลือดที่ไปเลี้ยงเนื้อตับปกติบางส่วนด้วย

ก่อนอุดหลอดเลือดต้องตรวจอะไรบ้าง?

ก่อนทำหัตถการ แพทย์จะประเมินให้แน่ชัดว่าก้อนมีต้นกำเนิดจากมะเร็งลำไส้ ตำแหน่งใดควรได้รับการรักษา และตับสามารถรองรับหัตถการได้หรือไม่ การตรวจอาจประกอบด้วย

• CT Scan หรือ MRI เพื่อดูจำนวน ขนาด และตำแหน่งของก้อน
• ตรวจว่ามีมะเร็งกระจายไปอวัยวะอื่นหรือไม่
• ตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไต
• ตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและการแข็งตัวของเลือด
• ตรวจระดับ CEA เพื่อประกอบการติดตามโรค
• ทำแผนที่หลอดเลือดด้วย Angiography
• ทบทวนยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด
• ประเมินสุขภาพโดยรวมและการรักษามะเร็งที่เคยได้รับ

CT และ MRI ช่วยประเมินก้อนในตับ ส่วน Angiography ช่วยแสดงแขนงหลอดเลือดที่ส่งเลือดไปเลี้ยงก้อน เพื่อให้แพทย์วางแผนอุดหลอดเลือดได้อย่างแม่นยำ